روایت کربلا از زبان دختری که تازه زائر شده است

به گزارش خبرنگار مهر، زیارت برای کودکان، پیش از آنکه مجموعه‌ای از آداب و اعمال باشد، تجربه‌ای سرشار از تصویر، احساس و کشف است. آن‌ها بیش از هر چیز با آنچه می‌بینند، می‌شنوند و لمس می‌کنند ارتباط برقرار می‌کنند. کتاب «زائره کوچولو» نوشته سیدعلی‌اصغر علوی نیز با تکیه بر همین ویژگی، تلاش کرده است تجربه سفر به کربلا و آشنایی با فضای زیارت را از زاویه دید یک کودک روایت کند؛ روایتی که به جای بیان مستقیم مفاهیم، مخاطب را در دل یک سفر واقعی قرار می‌دهد.

این اثر که توسط انتشارات سدید منتشر شده، نخستین جلد از مجموعه «کوچولوهای بزرگ» به شمار می‌رود؛ مجموعه‌ای که قرار است مفاهیم دینی و معارف اسلامی را با زبانی متناسب با دنیای کودکان بازگو کند. نویسنده که پیش از این آثار متعددی با موضوع فرهنگ عاشورا و اهل‌بیت (ع) منتشر کرده است، در این کتاب نیز تلاش کرده مفاهیم زیارت را با بیانی ساده، روان و قابل فهم برای کودکان ارائه دهد.

سفری که با یک سلام آغاز می‌شود

داستان «زائره کوچولو» از زبان دختربچه‌ای به نام زهراسادات روایت می‌شود. او از همان صفحه‌های نخست با لحنی صمیمی خود را معرفی می‌کند و از مخاطب می‌خواهد همراه او به سفری متفاوت بیاید؛ سفری به کربلا و دیدار با امام حسین (ع).

همین شیوه روایت، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های کتاب است. کودک احساس نمی‌کند در حال خواندن متنی آموزشی یا مذهبی است، بلکه تصور می‌کند هم‌سن‌وسالش مشغول تعریف کردن خاطره‌ای شیرین از سفر است. این زاویه دید، فضای کتاب را برای مخاطب کودک باورپذیرتر و جذاب‌تر کرده است.

راوی در طول مسیر، اتفاق‌های مختلف سفر را با همان نگاه ساده و بی‌تکلف کودکانه روایت می‌کند؛ از هیجان حرکت و دیدن حرم‌ها گرفته تا گفت‌وگوهای خانوادگی، دعاها و لحظه‌هایی که برای او تازگی دارند. همین نگاه سبب می‌شود مخاطب نیز آرام‌آرام با فضای زیارت آشنا شود.

بخش قابل توجهی از کتاب به معرفی آداب زیارت اختصاص دارد، اما نویسنده این مفاهیم را در قالب دستورالعمل یا توصیه‌های مستقیم بیان نمی‌کند. کودک همراه شخصیت اصلی داستان، قدم‌به‌قدم وارد حرم می‌شود، دعاها را می‌شنود، رفتار زائران را می‌بیند و با احترام به مکان‌های مقدس آشنا می‌شود.

این شیوه روایت باعث شده است مفاهیم دینی در دل داستان شکل بگیرند و مخاطب بدون احساس اجبار یا خستگی با آن‌ها ارتباط برقرار کند. نویسنده به جای آنکه به کودک بگوید چگونه رفتار کند، شرایطی را خلق کرده است که کودک خودش با مشاهده رفتار شخصیت‌ها، مفهوم احترام، ادب و زیارت را درک کند.

کربلا از نگاه یک کودک

آنچه «زائره کوچولو» را از بسیاری از کتاب‌های مشابه متمایز می‌کند، نگاه کودکانه به فضای کربلاست. راوی بیش از آنکه درگیر توضیح‌های تاریخی یا مذهبی باشد، به جزئیاتی توجه می‌کند که برای یک کودک جذاب است؛ انعکاس تصویرها روی ضریح، شلوغی حرم، نگاه زائران، دست‌های پدر هنگام دعا و اشک‌هایی که بی‌اختیار جاری می‌شوند.

یکی از بخش‌های تأثیرگذار کتاب، جایی است که زهراسادات اشک‌های پدرش را هنگام زیارت حضرت مسلم (ع) می‌بیند. او دلیل دقیق این اشک‌ها را نمی‌داند، اما با همان ذهن کودکانه تلاش می‌کند آن‌ها را برای خودش معنا کند.

اگرچه مخاطب اصلی کتاب کودکان هستند، اما «زائره کوچولو» تنها برای آن‌ها نوشته نشده است. والدینی که این کتاب را برای فرزندان خود می‌خوانند نیز می‌توانند از زاویه‌ای متفاوت به تجربه زیارت نگاه کنند. بسیاری از اتفاق‌هایی که برای بزرگ‌ترها عادی شده، در نگاه کودک تبدیل به کشفی تازه و هیجان‌انگیز می‌شود.

به همین دلیل، کتاب می‌تواند زمینه گفت‌وگوی والدین و فرزندان درباره زیارت، کربلا، امام حسین (ع) و آداب حضور در مکان‌های مقدس را نیز فراهم کند. نویسنده تلاش کرده است این ارتباط میان نسل‌ها را از طریق یک داستان ساده شکل دهد.

یکی از نقاط قوت کتاب، زبان روان و قابل فهم آن است. جملات کوتاه، گفت‌وگوهای صمیمی و استفاده از واژه‌هایی که برای کودکان آشنا هستند، باعث شده متن کتاب روان و خوش‌خوان باشد.

نویسنده از پیچیدگی‌های زبانی پرهیز کرده و روایت را به گونه‌ای پیش برده است که حتی کودکانی که تازه وارد دنیای کتاب‌خوانی شده‌اند نیز بتوانند با داستان ارتباط برقرار کنند. همین ویژگی سبب شده است کتاب برای بلندخوانی توسط والدین یا مربیان نیز مناسب باشد.

«زائره کوچولو» تنها روایت یک سفر زیارتی نیست؛ بلکه تلاشی است برای نزدیک کردن کودکان به مفهوم زیارت از دریچه تجربه و داستان. کتاب نشان می‌دهد که می‌توان درباره موضوعات دینی نیز با زبانی ساده، صمیمی و متناسب با دنیای کودک سخن گفت، بدون آنکه روایت به فضای آموزشی و شعاری تبدیل شود.

این اثر با روایت اول‌شخص، شخصیت‌پردازی کودکانه و پرداختن به جزئیات سفر، فضایی خلق کرده است که مخاطب می‌تواند خود را جای شخصیت اصلی بگذارد و همراه او قدم در مسیر زیارت بگذارد.

مطالعه این کتاب به خانواده‌هایی که می‌خواهند فرزندان خود را با فضای زیارت، کربلا و فرهنگ عاشورا آشنا کنند، پیشنهاد می‌شود. همچنین مربیان، مهدهای کودک، مدارس و فعالان حوزه کودک نیز می‌توانند از این اثر به‌عنوان کتابی مناسب برای گفت‌وگو درباره زیارت و مفاهیم دینی بهره ببرند.

در بخشی از کتاب می‌خوانیم:

تازه امام حسین(ع) به خاطر من که مداد رنگی زردم رو خیلی دوست دارم، همه گنبدش رو زرد کرده!

ماها وقتی اماممونو می‌بینیم، از ته دل می‌خندیم. وقتی از پیشمون می‌ره، می‌زنیم زیر گریه.

خیلی از بابا مامانا این چیزا رو نمی‌دونن و دنبال چیز دیگه‌ای می‌گردن.

شاید نمی‌دونن ماهم امام داریم.

آدم بزرگا همه چیزا رو برای خودشون می‌خوان. ماهم چون این کارای آدم بزرگا رو دوست نداریم و باهاش خیلی حال نمی‌کنیم، بیشتر با زبون خودمون حرف می‌زنیم و کمتر اونا رو به دنیای خودمون راه می‌دیم. اصلا واسه همین با خیلیاشون بازی نمی‌کنیم.

کتاب «زائره کوچولو» نوشته حجت الاسلام سیدعلی اصغر علوی در ۴۷صفحه و از سوی انتشارات سدید منتشر شده است.